📚 راهنمای جامع و کامل موتور بازی‌سازی گودوت (Godot 4)

---

بخش ۱: معرفی گودوت

گودوت یک موتور بازی‌سازی رایگان، متن‌باز و قدرتمند برای ساخت بازی‌های دوبعدی و سه‌بعدی است. این موتور تحت لیسانس MIT منتشر شده و کاملاً رایگان است.

مزایای گودوت:

· کاملاً رایگان و بدون حق امتیاز
· حجم کم (کمتر از ۱۰۰ مگابایت)
· پشتیبانی از ویندوز، مک، لینوکس، اندروید، iOS و وب
· زبان اختصاصی GDScript شبیه به پایتون
· پشتیبانی از C# و C++

---

بخش ۲: مفاهیم بنیادین

۲-۱: Node (گره)

Node واحد پایه در گودوت است. هر شیء در بازی یک Node است.

انواع Nodeهای مهم:

· Node2D: برای بازی‌های دوبعدی
· Node3D: برای بازی‌های سه‌بعدی
· Control: برای رابط کاربری
· CharacterBody2D/3D: برای شخصیت‌های قابل کنترل
· RigidBody2D/3D: برای اشیاء فیزیکی
· StaticBody2D/3D: برای موانع ثابت
· Area2D/3D: برای تشخیص برخورد

۲-۲: Scene (صحنه)

صحنه مجموعه‌ای از Nodeهاست که با هم یک واحد قابل استفاده مجدد می‌سازند.

مثال صحنه‌ها:

· صحنه اصلی بازی (Main)
· صحنه شخصیت بازیکن (Player)
· صحنه دشمن (Enemy)
· صحنه منو (Menu)

۲-۳: SceneTree (درخت صحنه)

SceneTree ساختار سلسله‌مراتبی همه صحنه‌های در حال اجرا را مدیریت می‌کند.

توابع مهم SceneTree:

· get_tree().change_scene_to_file() - تغییر صحنه
· get_tree().quit() - خروج از بازی
· get_tree().paused - توقف بازی

۲-۴: Signal (سیگنال)

سیگنال‌ها روشی برای ارسال پیام بین Nodeها هستند.

مثال سیگنال‌های داخلی:

· area_entered - وقتی چیزی وارد Area شود
· timeout - وقتی تایمر تمام شود
· body_entered - وقتی جسمی وارد شود

---

بخش ۳: شروع کار با GDScript

۳-۱: ساختار اولیه یک اسکریپت

```
extends Node

@export var speed: int = 200
@export var health: int = 100

func _ready():
    print("سلام، گودوت!")
    health = 150

func _process(delta):
    pass

func _physics_process(delta):
    pass
```

۳-۲: متغیرها و نوع‌های داده

```
# متغیرها
var player_name = "احمد"        # رشته
var score = 0                   # عدد صحیح
var health = 100.5              # عدد اعشاری
var is_alive = true             # بولی
var position = Vector2(0, 0)    # وکتور دو بعدی
var position3d = Vector3(0, 0, 0) # وکتور سه بعدی

# ثابت‌ها
const MAX_HEALTH = 200
const GAME_NAME = "ماجراجو"

# آرایه‌ها
var items = ["شمشیر", "سپر", "معجون"]
var numbers = [1, 2, 3, 4, 5]

# دیکشنری
var player_data = {
    "name": "احمد",
    "level": 5,
    "health": 100
}
```

۳-۳: عملگرها

```
# ریاضی
var a = 10
var b = 3
var result = a + b   # 13
result = a - b       # 7
result = a * b       # 30
result = a / b       # 3.333
result = a % b       # 1

# مقایسه‌ای
if a == b:           # مساوی
    print("برابر")
if a != b:           # نامساوی
    print("نامساوی")
if a > b:            # بزرگتر
    print("بزرگتر")
if a < b:            # کوچکتر
    print("کوچکتر")

# منطقی
if a > 5 and b < 5:  # و
    print("شرط ۱")
if a > 5 or b < 5:   # یا
    print("شرط ۲")
if not a == 5:       # نقیض
    print("شرط ۳")
```

۳-۴: شرط‌ها

```
var health = 50

if health > 80:
    print("سلامت کامل")
elif health > 50:
    print("سلامت متوسط")
elif health > 20:
    print("سلامت پایین")
else:
    print("در خطر!")
```

۳-۵: حلقه‌ها

```
# حلقه for
for i in range(5):
    print(i)  # 0,1,2,3,4

for item in items:
    print(item)

# حلقه while
var i = 0
while i < 5:
    print(i)
    i += 1
```

۳-۶: توابع

```
func add_numbers(a: int, b: int) -> int:
    return a + b

func greet_player(name: String) -> String:
    return "سلام " + name

func update_health(new_health: int) -> void:
    health = new_health
    if health <= 0:
        die()

func die():
    print("بازیکن مرد!")
```

---

بخش ۴: پروژه عملی - بازی Dodge the Creeps

۴-۱: ایجاد پروژه جدید

۱. گودوت را باز کنید
۲. روی "New Project" کلیک کنید
۳. نام پروژه را "DodgeTheCreeps" بگذارید
۴. مسیر ذخیره را انتخاب کنید
۵. روی "Create Folder" و سپس "Create & Edit" کلیک کنید

۴-۲: ساخت صحنه اصلی (Main)

مرحله ۱: صحنه اصلی را ایجاد کنید

```
- روی "Scene" کلیک کنید
- "Node" را انتخاب کنید
- نام آن را "Main" بگذارید
- روی "Save" کلیک کنید
```

مرحله ۲: Nodeهای زیر را اضافه کنید

```
Main (Node)
├── Timer
├── ScoreLabel (Label)
├── Player (CharacterBody2D)
└── MobSpawner (Timer)
```

۴-۳: ساخت بازیکن (Player)

مرحله ۱: صحنه Player را ایجاد کنید

```
- روی "Scene" کلیک کنید
- "CharacterBody2D" را انتخاب کنید
- نام را "Player" بگذارید
- Save کنید
```

مرحله ۲: Nodeهای زیر را اضافه کنید

```
Player (CharacterBody2D)
├── CollisionShape2D
└── AnimatedSprite2D
```

مرحله ۳: اسکریپت Player

```
extends CharacterBody2D

@export var speed: float = 400.0
@export var max_health: int = 3
@export var invincible_time: float = 1.0

var current_health: int
var is_invincible: bool = false
var can_shoot: bool = true
var screen_size: Vector2

signal health_changed(new_health: int)
signal died()

func _ready():
    current_health = max_health
    screen_size = get_viewport_rect().size
    hide()
    position = screen_size / 2
    show()

func _process(delta):
    if Input.is_action_just_pressed("shoot"):
        shoot()

func _physics_process(delta):
    var velocity = Vector2.ZERO
    
    if Input.is_action_pressed("move_right"):
        velocity.x += 1
    if Input.is_action_pressed("move_left"):
        velocity.x -= 1
    if Input.is_action_pressed("move_down"):
        velocity.y += 1
    if Input.is_action_pressed("move_up"):
        velocity.y -= 1
    
    if velocity.length() > 0:
        velocity = velocity.normalized() * speed
        $AnimatedSprite2D.play()
    else:
        $AnimatedSprite2D.stop()
    
    position += velocity * delta
    position = position.clamp(Vector2.ZERO, screen_size)
    
    move_and_slide()

func shoot():
    if not can_shoot:
        return
    can_shoot = false
    # ایجاد گلوله
    var bullet = preload("res://bullet.tscn").instantiate()
    get_parent().add_child(bullet)
    bullet.position = position
    bullet.direction = Vector2(0, -1)
    get_tree().create_timer(0.5).timeout.connect(_on_shoot_cooldown)

func _on_shoot_cooldown():
    can_shoot = true

func take_damage(damage: int = 1):
    if is_invincible:
        return
    
    current_health -= damage
    health_changed.emit(current_health)
    
    if current_health <= 0:
        die()
    else:
        become_invincible()

func become_invincible():
    is_invincible = true
    $AnimatedSprite2D.modulate = Color(1, 0.5, 0.5)
    get_tree().create_timer(invincible_time).timeout.connect(_on_invincibility_end)

func _on_invincibility_end():
    is_invincible = false
    $AnimatedSprite2D.modulate = Color(1, 1, 1)

func die():
    hide()
    died.emit()
    get_tree().change_scene_to_file("res://game_over.tscn")
```

۴-۴: ساخت دشمن (Mob)

مرحله ۱: صحنه Mob را ایجاد کنید

```
- "RigidBody2D" را انتخاب کنید
- نام "Mob" بگذارید
- Save کنید
```

مرحله ۲: Nodeهای زیر را اضافه کنید

```
Mob (RigidBody2D)
├── CollisionShape2D
├── AnimatedSprite2D
└── VisibleOnScreenNotifier2D
```

مرحله ۳: اسکریپت Mob

```
extends RigidBody2D

@export var min_speed: float = 150.0
@export var max_speed: float = 350.0

signal squashed

func _ready():
    var mob_types = $AnimatedSprite2D.sprite_frames.get_animation_names()
    $AnimatedSprite2D.play(mob_types[randi() % mob_types.size()])
    
    var direction = Vector2(randf_range(-1, 1), randf_range(-1, 1)).normalized()
    var speed = randf_range(min_speed, max_speed)
    linear_velocity = direction * speed
    
    $VisibleOnScreenNotifier2D.screen_exited.connect(_on_screen_exited)

func _on_screen_exited():
    queue_free()

func _on_body_entered(body):
    if body is Player:
        body.take_damage()
        queue_free()
    elif body is Bullet:
        squashed.emit()
        queue_free()
```

۴-۵: اسکریپت Main

```
extends Node

@export var mob_scene: PackedScene
@export var score_increment: int = 10

var score: int = 0
var enemies_killed: int = 0
var game_over: bool = false

signal score_updated(new_score: int)

func _ready():
    randomize()
    var player = $Player
    player.health_changed.connect(_on_player_health_changed)
    player.died.connect(_on_player_died)
    
    $ScoreLabel.text = "امتیاز: 0"
    $MobSpawner.timeout.connect(_on_mob_spawner_timeout)
    $MobSpawner.start()

func _process(delta):
    if game_over:
        return

func _on_mob_spawner_timeout():
    if game_over:
        return
    
    var mob = mob_scene.instantiate()
    add_child(mob)
    
    var spawn_position = Vector2(randf_range(50, get_viewport_rect().size.x - 50), -50)
    mob.position = spawn_position
    
    var spawn_direction = Vector2(randf_range(-0.5, 0.5), randf_range(0.5, 1)).normalized()
    var spawn_speed = randf_range(150, 350)
    mob.linear_velocity = spawn_direction * spawn_speed
    
    mob.squashed.connect(_on_mob_squashed.bind(mob))
    mob.tree_exited.connect(_on_mob_exited.bind(mob))

func _on_mob_squashed(mob):
    enemies_killed += 1
    score += score_increment
    score_updated.emit(score)
    $ScoreLabel.text = "امتیاز: " + str(score)

func _on_mob_exited(mob):
    if mob.linear_velocity.y > 0:
        return

func _on_player_health_changed(new_health: int):
    # بروزرسانی نمایش سلامت
    pass

func _on_player_died():
    game_over = true
    $MobSpawner.stop()
    # نمایش صفحه پایان بازی
    get_tree().change_scene_to_file("res://game_over.tscn")

func restart_game():
    get_tree().reload_current_scene()
```

۴-۶: سیستم امتیازدهی و سلامت

اسکریپت HealthBar:

```
extends Control

@export var health_icon: Texture2D
@export var empty_icon: Texture2D
@export var max_hearts: int = 3

var current_hearts: int = 3

func _ready():
    update_health(current_hearts)

func update_health(health: int):
    current_hearts = health
    for i in range(max_hearts):
        var icon = get_node("Heart" + str(i + 1))
        if i < health:
            icon.texture = health_icon
        else:
            icon.texture = empty_icon
```

۴-۷: منو و صفحه پایان

اسکریپت Menu:

```
extends Control

func _ready():
    $StartButton.pressed.connect(_on_start_pressed)
    $QuitButton.pressed.connect(_on_quit_pressed)

func _on_start_pressed():
    get_tree().change_scene_to_file("res://main.tscn")

func _on_quit_pressed():
    get_tree().quit()
```

اسکریپت GameOver:

```
extends Control

@export var final_score: int = 0

func _ready():
    $ScoreLabel.text = "امتیاز نهایی: " + str(final_score)
    $RestartButton.pressed.connect(_on_restart_pressed)
    $MenuButton.pressed.connect(_on_menu_pressed)

func _on_restart_pressed():
    get_tree().change_scene_to_file("res://main.tscn")

func _on_menu_pressed():
    get_tree().change_scene_to_file("res://menu.tscn")
```

---

بخش ۵: مفاهیم پیشرفته

۵-۱: انیمیشن با AnimationPlayer

مراحل ساخت انیمیشن:

```
۱. Node AnimationPlayer را اضافه کنید
۲. تایم‌لاین را باز کنید
۳. روی "Animation" کلیک و "New" را انتخاب کنید
۴. نام انیمیشن را بگذارید (مثلاً "run")
۵. یک کلید (Key) در موقعیت ۰ ثانیه اضافه کنید
۶. یک کلید در موقعیت ۱ ثانیه اضافه کنید
۷. بین دو کلید، تغییرات را اعمال کنید
۸. انیمیشن را اجرا کنید
```

اجرای انیمیشن با کد:

```
$AnimationPlayer.play("run")
$AnimationPlayer.stop()
$AnimationPlayer.pause()
$AnimationPlayer.seek(0.5)
$AnimationPlayer.animation_finished.connect(_on_animation_finished)
```

۵-۲: سیستم اتوماتای محدود (State Machine)

```
extends Node

var current_state = null
var previous_state = null
var states = {}

func _ready():
    for child in get_children():
        if child is Node:
            states[child.name] = child
            child.active = false

func transition_to(state_name: String, data: Dictionary = {}):
    if current_state:
        current_state.exit()
    
    previous_state = current_state
    current_state = states.get(state_name)
    
    if current_state:
        current_state.enter(data)
```

۵-۳: اینترفیس‌ها و کلاس‌های سفارشی

ایجاد کلاس سفارشی:

```
class_name PlayerStats extends Resource

@export var max_health: int = 100
@export var speed: float = 200.0
@export var damage: int = 10
@export var defense: int = 0
```

استفاده از اینترفیس:

```
extends Area2D

func interact():
    # منطق تعامل
    pass
```

۵-۴: سیستم ذخیره‌سازی (Save/Load)

ذخیره بازی:

```
func save_game():
    var save_data = {
        "player_position": player.position,
        "player_health": player.current_health,
        "score": score,
        "level": current_level
    }
    
    var file = FileAccess.open("user://savegame.dat", FileAccess.WRITE)
    var json_string = JSON.stringify(save_data)
    file.store_line(json_string)
    file.close()
```

بارگذاری بازی:

```
func load_game():
    var file = FileAccess.open("user://savegame.dat", FileAccess.READ)
    if file:
        var json_string = file.get_line()
        var save_data = JSON.parse_string(json_string)
        if save_data:
            player.position = save_data["player_position"]
            player.current_health = save_data["player_health"]
            score = save_data["score"]
            current_level = save_data["level"]
        file.close()
```

۵-۵: سیستم پارتیکل (Particles)

نوع Particle System:

```
GPUParticles2D: برای جلوه‌های دوبعدی
GPUParticles3D: برای جلوه‌های سه‌بعدی
CPUParticles2D: نسخه سبک‌تر برای دوبعدی
```

تنظیمات پارتیکل:

```
- Amount: تعداد ذرات
- Lifetime: عمر هر ذره
- Speed: سرعت ذرات
- Gravity: جاذبه
- Direction: جهت حرکت
- Spread: پراکندگی
- Size: اندازه
- Color: رنگ
- Texture: بافت
```

۵-۶: شیدرها (Shaders)

شیدر ساده:

```
shader_type canvas_item;

uniform float glow_intensity : hint_range(0, 10) = 1.0;
uniform vec4 glow_color : source_color = vec4(1.0, 0.5, 0.0, 1.0);

void fragment() {
    vec4 color = texture(TEXTURE, UV);
    float glow = color.r * glow_intensity;
    COLOR = color + glow * glow_color;
}
```

۵-۷: سیستم AI (Pathfinding)

NavigationAgent2D:

```
extends CharacterBody2D

@export var navigation_agent: NavigationAgent2D

func _physics_process(delta):
    if navigation_agent.is_navigation_finished():
        return
    
    var next_position = navigation_agent.get_next_path_position()
    var direction = (next_position - position).normalized()
    velocity = direction * speed
    move_and_slide()
```

۵-۸: تایمرها

```
var timer = Timer.new()
timer.wait_time = 2.0
timer.timeout.connect(_on_timer_timeout)
add_child(timer)
timer.start()

# روش دیگر
get_tree().create_timer(2.0).timeout.connect(_on_timer_timeout)
```

۵-۹: ورودی و کلیدها

تنظیمات ورودی در Project Settings:

```
- Input Map را باز کنید
- Action جدید بسازید (مثلاً "jump")
- کلید مورد نظر را به آن اختصاص دهید
```

استفاده از ورودی:

```
if Input.is_action_just_pressed("jump"):
    velocity.y = jump_strength

if Input.is_action_pressed("move_right"):
    velocity.x = speed
```

۵-۱۰: چندرسانه‌ای

صوت:

```
var audio_player = AudioStreamPlayer2D.new()
audio_player.stream = load("res://sound.wav")
add_child(audio_player)
audio_player.play()
```

موزیک پس‌زمینه:

```
func play_music():
    var music = AudioStreamPlayer.new()
    music.stream = load("res://music.mp3")
    music.volume_db = -10
    music.bus = "Music"
    add_child(music)
    music.play()
```

---

بخش ۶: بهینه‌سازی و رفع اشکال

۶-۱: دیباگ

استفاده از print:

```
print("پیام ساده")
print(health)
print("سلامت: ", health)
print("موقعیت: ", position)
```

استفاده از assert:

```
assert(health > 0, "سلامت نباید کمتر از صفر باشد")
```

استفاده از push_error:

```
if health < 0:
    push_error("سلامت منفی: ", health)
```

۶-۲: پروفایلینگ

```
- Debug → Performance
- مشاهده استفاده از CPU
- مشاهده تعداد فریم
- مشاهده استفاده از حافظه
```

۶-۳: بهینه‌سازی عملکرد

```
- استفاده از Object Pooling برای اشیاء زیاد
- کاهش Nodeهای اضافی
- استفاده از Physics Layers برای برخوردها
- کاهش بافت‌های بزرگ
- استفاده از LOD (Level of Detail)
- بهینه‌سازی Shaderها
```

۶-۴: مدیریت حافظه

```
# حذف دستی
object.queue_free()

# بررسی وجود
if is_instance_valid(object):
    object.do_something()

# مدیریت سیگنال‌ها
signal.disconnect(method)
```

---

بخش ۷: منابع و یادگیری بیشتر

۷-۱: مستندات رسمی

· آموزش گام‌به‌گام: اسناد رسمی گودوت (بخش Getting Started)
· راهنمای ارجاع: مستندات کامل API
· کتاب آشپزی: حل مسائل رایج با کدهای آماده

۷-۲: ویدئوهای آموزشی

· کانال رسمی گودوت: آموزش‌های ویدئویی
· GDQuest: دوره‌های حرفه‌ای
· HeartBeast: پروژه‌های عملی
· KidsCanCode: آموزش مبتدی تا پیشرفته

۷-۳: انجمن‌ها

· Discord رسمی گودوت: پشتیبانی فوری
· Reddit r/godot: بحث و تبادل نظر
· Stack Overflow: سوال و جواب تخصصی
· گروه‌های تلگرام فارسی: آموزش به زبان فارسی

۷-۴: پروژه‌های منبع‌باز

· Godot Demo Projects: پروژه‌های نمونه رسمی
· Awesome Godot: لیست پروژه‌های برتر
· GitHub: جستجوی پروژه‌های گودوت

---

بخش ۸: جدول زمانی یادگیری (برنامه پیشنهادی)

هفته ۱-۲: مبانی

· آشنایی با محیط گودوت
· یادگیری GDScript پایه
· ساخت اولین پروژه (Move a character)

هفته ۳-۴: مفاهیم اصلی

· ساخت صحنه‌ها و Nodeها
· کار با سیگنال‌ها
· پروژه: بازی Dodge the Creeps

هفته ۵-۶: فیزیک و انیمیشن

· کار با PhysicsBodyها
· ساخت انیمیشن با AnimationPlayer
· پروژه: بازی پلتفرمر ساده

هفته ۷-۸: UI و تعامل

· ساخت منو و رابط کاربری
· سیستم ورودی پیشرفته
· پروژه: بازی با چند سطح

هفته ۹-۱۰: پیشرفته

· AI و Pathfinding
· سیستم ذخیره‌سازی
· پروژه: بازی کامل با داستان

هفته ۱۱-۱۲: تخصصی

· بهینه‌سازی
· انتشار بازی
· پروژه نهایی

---

بخش ۹: نکات طلایی

۹-۱: نکات کدنویسی

۱. نام‌گذاری مناسب:

· کلاس‌ها: PascalCase (PlayerController)
· متغیرها: snake_case (player_health)
· ثابت‌ها: UPPER_SNAKE_CASE (MAX_SPEED)

۲. کامنت‌گذاری:

· توضیح کدهای پیچیده
· توضیح دلیل نوشتن کد

۳. ساختار مناسب:

· جدا کردن کدها به توابع کوچک
· استفاده از کلاس‌ها برای سازماندهی

۹-۲: نکات طراحی بازی

۱. مقیاس‌پذیری:

· طراحی با رزولوشن‌های مختلف
· استفاده از Anchors برای UI

۲. تجربه کاربری:

· پاسخ‌گویی سریع
· بازخورد بصری مناسب
· راهنمایی کاربر

۳. آزمون و تست:

· تست مداوم بازی
· گرفتن بازخورد از بازیکنان
· رفع باگ‌ها

۹-۳: نکات انتشار

۱. بهینه‌سازی نهایی:

· فشرده‌سازی بافت‌ها
· کاهش حجم فایل
· تست روی دستگاه‌های مختلف

۲. تبلیغات:

· ساخت تریلر
· حضور در شبکه‌های اجتماعی
· انتشار در پلتفرم‌های معروف

---

جمع‌بندی

گودوت یک موتور بازی‌سازی قدرتمند و رایگان است که با یادگیری اصولی آن می‌توانید بازی‌های حرفه‌ای بسازید. این راهنما تمام مباحث از مبتدی تا پیشرفته را پوشش می‌دهد.

قدم‌های بعدی:
۱. نصب گودوت
۲. شروع با پروژه Dodge the Creeps
۳. شرکت در انجمن‌های گودوت
۴. ساخت پروژه شخصی خودتان

موفق باشید! 🎮

---

آخرین بروزرسانی: ۲۰۲۶

این راهنما بر اساس مستندات رسمی گودوت نسخه ۴ تدوین شده است.